Bożnica żydowska
16.10.2008.
Jak piszą Maria i Kazimierz Piechotkowie w książce "Bożnice drewniane" (W-wa 1957 r.) pierwsza wzmianka o istnieniu przedborskiej bożnicy datowana jest na rok 1638. Jest tam szczegółowy opis jednej z piękniejszych bożnic modrzewiowych w Polsce. Układ budynku był typowy z podłużną salą modlitw poprzedzoną od zachodu przedsionkiem z izbą kahalną, na piętrze izba dla kobiet. Bożnica wyróżniała się piękną dekoracją drewnianego sklepienia, które pokryte było siatką listew i esowato wyciętych desek. Ściany sali modlitw były polichromowane. Synagoga miała dwa wejścia, główne od północy. Była pięknie ozdobiona - stanowiła cud architektury na owe czasy. Legenda głosi, że Napoleon, który ją oglądał, zachwycił się nią tak, że zdjął ze swego konia derkę haftowaną złotem i podarował ją synagodze. Spisany w 1939 roku (tuż przed spaleniem) inwentarz bożnicy rejestrował m.in. płaskorzeźby, które jakoby pochodziły z darów Esterki i Berka Joselewicza. W skarbcu po prawej stronie od wejścia znajdowała się kapa ze sznurków jedwabiu o wymiarze 2 m2 nabijana cekinami ze złota, dwie kapy nabijane cekinami ze srebra, kielichy podobne do katolickich, jeden złoty i dwa srebrne bogato zdobione. Część żeńska znajdowała się po stronie zachodniej i południowej. Bima znajdowała się blisko wejścia. Synagoga była znana jako najbardziej kunsztowna w Polsce z powodu rzeźb, barwnych malowideł ściennych wykonanych przez Yehuda Leb oraz kolorowanych szyb okiennych. Wymiary: 18 x 21 m., wysokość: 14 m. Synagoga została spalona przez Niemców w czasie II wojny światowej 3.9.1939 r.

W 2000 roku w Berkeley na Florydzie podjęto inicjatywę budowy bożnicy na wzór przedborskiej. Będzie ona z drewna cedrowego. Przedborskie muzeum posiada kserokopię planów tej budowli i ma otrzymać makietę. Z inicjatywy prof. Judit Kronberg Grenberg z USA (jej rodzice pochodzą z Przedborza) dla upamiętnienia spalonej przez hitlerowców bożnicy w miejscu, w którym ona była zostanie wybudowany obelisk przy Rynku, nad Pilicą.

Dokładny opis bożnicy, dużo archiwalnych zdjęć oraz ciekawostek znaleźć można w książce Tadeusza Michalskiego pt. "Z polichromii przeszłości. Żydzi przedborscy" wydanej przez Muzeum Ludowe Ziemi Przedborskiej.

(zdjęcia: M. K. Piechotkowie "Bożnice drewniane", Warszawa 1957 r., T. Michalski "Z polichromii przeszłości")

1.
01.jpg
2.
02.jpg
3.
03.jpg
4.
04.jpg
5.
05.jpg
6.
06.jpg
7.
07.jpg
8.
08.jpg
9.
09.jpg
10.
10.jpg
11.
11.jpg
12.
12.jpg